Wstęp do językoznawstwa

Introduction to linguistics

2019Z

Kod przedmiotu1424S1O-WSTEPDOJEfrh
Punkty ECTS 3
Typ zajęć Wykład
Przedmioty wprowadzającebrak
Wymagania wstępneZagadnienia obejmujące licealny program języka polskiego.
Opis ćwiczeń-
Opis wykładówObiekt i przedmiot językoznawstwa. Socjalna istota języka. Definicja języka. Zarys historii językoznawstwa. Językoznawstwo w starożytnych Indiach, Grecji i Rzymie, a także w starożytnych Chinach. Językoznawstwo średniowiecza. Językoznawstwo porównawczo-historyczne. Zasady klasyfikacji genealogicznej języków. Psychologizm w językoznawstwie. Ogólne zagadnienia lingwistyki strukturalnej. Język – mówienie. Językoznawstwo współczesne (w zarysie). Języki: naturalne – sztuczne, etniczne, kreolskie, żywe – martwe, gestów (kinetyczne, proksemiczne, prosodyczne). Język ludzi – język zwierząt. Rodzaje językoznawstwa: językoznawstwo ogólne (teoretyczne) – językoznawstwo szczegółowe (opisowe), językoznawstwo synchroniczne – językoznawstwo diachroniczne, językoznawstwo wewnętrzne – językoznawstwo zewnętrzne. Funkcje języka. Struktura języka. Typy relacji językowych: relacje zewnętrzne – relacje wewnętrzne; relacje hierarchiczne; relacje syntagmatyczne; relacje paradygmatyczne. Fonetyka. Charakterystyki artykulacyjne, akustyczne oraz funkcjonalne dźwięków mowy. Cechy dyferencjalne samogłosek oraz spółgłosek. Uniwersalia fonetyczne. Typologia fonetyczna języków: genealogiczna, typologiczna. Procesy fonetyczne – pozycyjne oraz kombinatoryczne. Fonologia. Morfemika. Morfem jako jednostka językowa. Cechy morfemów (powtarzalność, minimalność, znakowość, niereferencyjność). Typy morfemów: 1) ze względu na znaczenie, 2) ze względu na miejsce w słowie, 3) ze względu na manifestację. Leksyka. Leksem – forma wyrazowa. Znaczenie leksykalne. Struktura planu treści leksemu: 1) znaczenie referencyjne, 2) znaczenie sygnifikacyjne, 3) znaczenie konotacyjne (implikacyjne), 4) znaczenie presupozycyjne. Nominacja w różnych językach. Zależność nominacji od kultury. Forma wewnętrzna. Etymologia (naukowa, „ludowa”). Typy nominatywne wyrazów: 1) konkretne – abstrakcyjne, 2) ogólne – własne, 3) deskryptywne – indeksowe, 4) językowe – metajęzykowe. System leksykalny języka. Procesy semantyczny (derywacja semantyczna): 1) metafora, 2) metonimia, 3) synekdocha. Relacje leksykalne: 1) synonimia, 2) podobieństwo tematyczne, 3) antonimia, 4) enantosemia, 5) konwersja, 6) hiponimia, 7) partonimia, 8) homonimia, 9) paronimia. Pismo. Zarys historii pisma.
Cel kształceniaCelem kursu jest przekazanie wiedzy o miejscu badań lingwistycznych wśród innych nauk humanistycznych, o ich specyfice przedmiotowej, metodologicznej i terminologicznej. Przedstawienie podstawowych pojęć naukowych ujętych w całościowy model opisowy zjawisk i faktów językowych. Kształtowanie świadomości złożonej natury języka etnicznego, roli społecznej jego odmian, historycznej zmienności struktury języków etnicznych, umiejętności określenia i stosowania metody analizy lingwistycznej, umiejętność ciągłej wypowiedzi ustnej z wykorzystaniem wiedzy zdobywanej na zajęciach. Kształtowanie umiejętności samodzielnego wyszukiwania, analizowania, oceniania, selekcji i użytkowania potrzebnej informacji z wykorzystaniem słowników, literatury przedmiotu i źródeł elektronicznych, interpretacji zdobytej wiedzy, stosowania nabytych umiejętności podczas dalszej nauki i pracy naukowej. Kształtowanie odpowiednich postaw wobec podejścia do różnic, które przejawiają się w społeczeństwie wielokulturowym i wielojęzykowym.
Literatura podstawowa1) Milewski T., Językoznawstwo, PWN, 2004 2) Bobran M., Doros A., Wstęp do językoznawstwa, Rzeszów, 1975, 1989 3) Bobrowski I., Zaproszenie do językoznawstwa, Kraków, 1998 4) Bojar B., Zarys językoznawstwa: dla studentów bibliotekoznawstwa i informacji naukowej, Warszawa, 1991 5) Fisiak J., Wstęp do współczesnej teorii lingwistycznej, Warszawa, 1978 6) Szupryczyńska M., Wstęp do językoznawstwa, Toruń, 1988
Literatura uzupełniająca1) Grzegorczykowa R., Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, PWN, 2002 2) Bartmiński J., Językowe podstawy obrazu świata, Lublin, 2006 3) Dubisz S. (red.), Nauka o języku dla polonistów, Warszawa, 2001 4) Duszak A., Tekst. Dyskurs. Komunikacja międzykulturowa, Warszawa, 1991 5) Heinz A., Dzieje językoznawstwa w zarysie, Warszawa, 1978 6) Helbig G., Dzieje językoznawstwa nowożytnego, Wrocław, 1987
Uwagi-