Nauki pomocnicze historii

2022Z

Kod przedmiotu26S1O-NPOMHIST2h
Punkty ECTS 5
Typ zajęć Ćwiczenia
Wykład
Przedmioty wprowadzające
Wymagania wstępne
Opis ćwiczeń
Opis wykładówWykłady wprowadzą słuchacza w problematykę i kompetencje poszczególnych nauk pomocniczych historii. Stanowią rozwinięcie i uzupełnienie treści omawianych w trakcie ćwiczeń. Główne zagadnienia dotyczą m.in. charakteru nauk pomocniczych historii; źródłoznawstwa; podstawowych wiadomości z dziejów nauk pomocniczych historii; podziału nauk pomocniczych historii na: a) nauki zajmujące się człowiekiem - czasem - miejscem (genealogia, chronologia, metrologia, demografia historyczna, geografia historyczna); b) nauki badające język i jego wytwory (język i kultura literacka, paleografia, bibliologia historyczna, dyplomatyka, archiwistyka); c) nauki badające przedmioty i wizerunki symboliczne (znaki władzy i prawa, numizmatyka, sfragistyka, heraldyka). Słuchacz winien być świadomy ważności tych nauk w badaniach historycznych, zwłaszcza opartych na źródłach w badaniach krytycznych. Treści zajęć mają też pokazać szerokie możliwości prowadzenia badań opartych na źródłach, co ukazuje każda z nauk pomocniczych historii.,ĆWICZENIA:W trakcie ćwiczeń słuchacz poznaje przedmiot poszczególnych nauk pomocniczych historii, dają one wiedzę z zakresu poznania i krytyki różnorodnych źródeł historycznych oraz możliwości wykorzystana tej wiedzy w pracy naukowej i praktyce. Tematyka poszczególnych ćwiczeń jest skorelowana z zagadnieniami omawianymi na wykładzie w taki sposób żeby treści się nie powielały. Główne zagadnienia obejmują: I. Rodzaje i gatunki źródeł historycznych: Klasyfikacja źródeł historycznych, Struktura źródła historycznego, Gatunki pisanych źródeł historiograficznych, Gatunki pisanych źródeł dokumentacyjnych, Rozwój badań nad źródłami historycznymi. II. Genealogię: Pojęcie i zakres genealogii, Rozwój badań genealogicznych, Podstawowe pojęcia genealogii, Ustalanie faktów genealogicznych, Tablice genealogiczne, Antroponomastyka historyczna, Prozopografia, Genealogia a inne nauki. III. Chronologię: Pojęcie i podział chronologii, Rozwój badań chronologicznych, Wiadomości z chronologii astronomicznej, Pierwotne i astronomiczne sposoby mierzenia czasu, Kalendarz, Uwagi o kalendarzu kościelnym, Sposoby rachuby czasu – ery, Początek roku – style, Podział roku, Kalendariografia, Sposoby zapisywania dat. IV. Metrologię: Pojęcie i zakres metrologii historycznej, Rozwój badań metrologicznych, Pierwotne systemy metrologiczne u Słowian, Polskie konwencjonalne systemy metrologiczne, Systemy metrologiczne na ziemiach polskich w okresie rozbiorów, Narzędzia metrologiczne i sposoby ich używania, Funkcje społeczne konwencjonalnych systemów metrologicznych, Inercja i tendencje unifikacyjne systemów miar, System metryczny mierzenia. V. Geografię historyczną: Pojęcie i zakres geografii historycznej, Rozwój badań geograficzno-historycznych, Rekonstrukcja krajobrazu naturalnego, Rekonstrukcja krajobrazu kulturalnego, Rekonstrukcja krajobrazu historyczno-politycznego, Historia horyzontu geograficznego, Podstawowe wiadomości o mapie, Konstrukcja mapy historycznej, Historia kartografii. VI. Bibliologię historyczną: Pojęcie i zakres bibliologii historycznej; Dzieje badań bibliologicznych; Kodykologia; Książka drukowana; Niektóre zagadnienia książki związane z jej rozpowszechnianiem; Biblioteka w rozwoju historycznym. VII. Paleografię łacińska i ruska: Pojęcie i zakres paleografii łacińskiej; Materiały i narzędzia pisarskie; Pochodzenie i rozwój pisma łacińskiego; Ligatury; Skracanie wyrazów (abrewiacja); Cyfry; Alfabet, ortografia i interpunkcja w dawnej Rusi i w Rosji; System liczebników i chronologia bizantyjska i ruska; Grafika pisma cyrylickiego; Zdobienie rękopisów i druków cyrylickich. VIII. Dyplomatykę: Pojęcie i zakres dyplomatyki; Rozwój badań dyplomatycznych; Podstawowe pojęcia dyplomatyki; Historia dokumentu średniowiecznego; Polska kancelaria monarsza; Kancelaria i dokument a księga wpisów; Problematyka nowożytnego dokumentu i kancelarii; Dyplomatyka papieska; Dyplomatyka cesarska; O podrobionych dokumentach. IX. Naukę o znakach władzy i prawa (Insygniologia): Pojęcie i zakres nauki o znakach władzy i prawa; Rozwój badań nauki o znakach władzy i prawa; Miejsca stanowienia i realizowania norm prawnych; Narzędzia i sprzęty służące do realizowania norm prawnych; Strój jako forma rytuału prawnego; Atrybuty, symbole i znaki rytuału prawnego; Formy rytuału prawnego. X. Numizmatykę: Pojęcie i zakres numizmatyki; Rozwój badań numizmatycznych; Zagadnienia ogólne numizmatyki; Znaleziska monet i zagadnienia obiegu monety; Pieniądz na ziemiach polskich przed powstaniem własnego systemu monetarnego; Polska moneta średniowieczna; Polska moneta nowożytna; Moneta państw zaborczych; Polska moneta porozbiorowa i po odzyskaniu niepodległości; Zbiory numizmatyczne w Muzeum Warmii i Mazur na zamku w Olsztynie. XI. Sfragistykę: Pojęcie i przedmiot sfragistyki; Rozwój badań sfragistycznych;. Historia pieczęci; Budowa pieczęci; Rodzaje pieczęci; Funkcjonowanie pieczęci; Materiał sfragistyczny; Legenda, czyli napis otokowy na pieczęci; Przegląd pieczęci polskich wieków średnich. XII. Heraldykę: Zakres i znaczenie heraldyki; Rozwój badań heraldycznych; Geneza i rozwój herbu oraz jego znaczenie społeczno-prawne; Rodzaje herbów w Polsce; Elementy herbu; Herb a zawołanie; Pochodzenie i rodzaje zawołań; Włodycy i gmerki; Prawidła heraldyczne; Nabycie herbu; Herby ziemskie; Heraldyka a niektóre inne nauki.
Cel kształcenia
Literatura podstawowa
Literatura uzupełniająca
Uwagi